در دوازدهمین روز جنگ، درگیری میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر وارد مرحلهای تازه و خطرناکتر شده است؛ مرحلهای که در آن تهران آشکارا راهبرد فشار بر زیرساختهای غیرنظامی، مسیرهای حملونقل و شریانهای انرژی در خلیج فارس را تشدید کرده و همزمان واشنگتن و تلآویو نیز نشانهای از عقبنشینی فوری بروز ندادهاند. در چنین فضایی، دونالد ترامپ در تازهترین اظهارات خود مدعی شده آمریکا و اسرائیل «پیروز شدهاند»، اما در عین حال تأکید کرده که «باید کار را تمام کنیم» و نباید این جنگ را نیمهکاره رها کرد.
گزارش گاردین حاکی است ایران روز چهارشنبه بهطور چشمگیری دامنه حملات خود به زیرساختهای غیرنظامی و شبکههای حملونقل در خلیج فارس را گسترش داد. در این چارچوب، کشتیهای تجاری هدف قرار گرفتند و فرودگاه بینالمللی دوبی نیز در فهرست اهداف قرار گرفت؛ همزمان با آنکه جنگندههای آمریکا و اسرائیل موج تازهای از حملات را علیه ایران آغاز کردند. مقامهای ارشد ایرانی در واکنش، با لحنی سرسختانه از یک «جنگ فرسایشی» سخن گفتند و هشدار دادند که این روند میتواند جهان را با آشوب اقتصادی گسترده روبهرو کند، زیرا عرضه انرژی از منطقه در حال خفه شدن است.
در شرایطی که نشانههای یک بنبست رو به گسترش در جنگ دیده میشود، خشونت در پهنه وسیعی از خاورمیانه ادامه یافته است. اسرائیل حملات خود به آنچه مواضع حزبالله در لبنان میخواند را ادامه داده و همزمان موشکهای ایرانی و راکتهای حزبالله نیز به سوی اسرائیل شلیک شدهاند. کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل اعلام کرده که دستکم ۷۵۹ هزار نفر در لبنان در داخل کشور آواره شدهاند و بیش از ۹۲ هزار نفر نیز به سوریه گریختهاند.
کشورهای عربی خلیج فارس نیز با پیامدهای مستقیم تشدید درگیری روبهرو شدهاند. کویت اعلام کرده که پدافند هواییاش هشت پهپاد ایرانی را سرنگون کرده و عربستان سعودی نیز گفته است پنج پهپاد را که به سوی میدان نفتی شیبه در حرکت بودند رهگیری کرده است. در همین حال، ایران همچنان میکوشد با حمله به میدانهای نفتی و پالایشگاههای کشورهای منطقه، آمریکا و اسرائیل را وادار به توقف حملات خود کند.
در داخل ایران، همزمان با تشدید حملات خارجی، حکومت تلاش کرده تصویر انسجام و مقاومت را برجسته کند. در تهران و دیگر شهرها، جمعیت زیادی برای شرکت در مراسم تشییع فرماندهان ارشد نظامی که از آغاز جنگ در حملات آمریکا و اسرائیل کشته شدهاند، به خیابان آمدند. عزاداران تابوتها را حمل میکردند و پرچمها و تصاویر علی خامنهای، رهبر کشتهشده جمهوری اسلامی، و فرزند و جانشین او، مجتبی خامنهای، را در دست داشتند.
در تحولی مهم، مقامهای ایرانی برای نخستین بار روز چهارشنبه تأیید کردند که رهبر جدید ایران نیز در حملات هوایی زخمی شده است؛ حملاتی که پدر، مادر، همسر و یکی از پسران او را کشتهاند. علیرضا سالاریان، سفیر ایران در قبرس، به گاردین گفته است که مجتبی خامنهای از ناحیه پا، دست و بازو زخمی شده و احتمالاً به همین دلیل در بیمارستان به سر میبرد. رهبر جدید ایران از زمان آغاز جنگ تاکنون در انظار عمومی ظاهر نشده و هیچ پیام مستقیمی نیز منتشر نکرده است.
با وجود فشارهای رو به افزایش بینالمللی برای مهار جنگ، تصمیمگیران در واشنگتن و تلآویو فعلاً نشانهای از توقف عملیات بروز ندادهاند. اسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، روز چهارشنبه گفت عملیات «بدون هیچ محدودیت زمانی» و تا هر زمان که لازم باشد ادامه خواهد یافت، تا همه اهداف محقق شوند و اسرائیل در این کارزار به پیروزی برسد.
دونالد ترامپ نیز در روزهای اخیر پیامهایی متناقض فرستاده است؛ یک بار از جنگ بهعنوان «یک گردش کوتاهمدت» یاد کرده که ممکن است بهزودی پایان یابد، و بار دیگر در همان سخنرانی گفته است که آمریکا «به اندازه کافی پیروز نشده است». او روز چهارشنبه در یک تجمع در هبرونِ کنتاکی بار دیگر مدعی شد که آمریکا «پیروز شده»، اما تأکید کرد که در جنگ باقی خواهد ماند تا کار را تمام کند. ترامپ گفت: «آدم هیچوقت دوست ندارد خیلی زود بگوید پیروز شدهای. ما پیروز شدیم. در همان ساعت اول همهچیز تمام شده بود.» اما بلافاصله افزود: «باید کار را تمام کنیم … نمیخواهیم هر دو سال یک بار دوباره برگردیم.»
او همچنین گفت که پس از عملیات «چکش نیمهشب» تصور میکردند ماجرا برای مدتی تمام شده، اما ایران دوباره حملات خود را از سر گرفت و به همین دلیل، آمریکا حالا باید این جنگ را تا پایان مطلوب خود ادامه دهد.
در همین حال، نگرانی دولتها در سراسر جهان از آشفتگی اقتصادی ناشی از جهش قیمت نفت رو به افزایش است. ترامپ در اظهاراتی دیگر از تصمیمهای رهبران گروه هفت برای مقابله با تبعات جنگ تمجید کرد و آنها را دارای «تأثیر عظیم» بر جهان توصیف کرد، هرچند دقیقاً روشن نبود به کدام تصمیمها اشاره دارد. این اظهارات پس از آن مطرح شد که آژانس بینالمللی انرژی آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی را توصیه کرد؛ اقدامی که اگر عملی شود، بزرگترین مداخله تاریخ این نهاد برای مهار قیمت نفت خواهد بود.
با این حال، هنوز هیچ نشانهای دیده نمیشود که عبور کشتیها از تنگه هرمز دوباره ایمن شده باشد. این آبراه که محل عبور حدود یکپنجم نفت جهان است، همچنان در وضعیتی بحرانی قرار دارد. روز چهارشنبه سه کشتی تجاری در خلیج فارس هدف پرتابههای ناشناس قرار گرفتند و در نتیجه، شمار کشتیهایی که از آغاز جنگ تاکنون آسیب دیدهاند به ۱۴ فروند رسید. خدمه یک کشتی باری با پرچم تایلند پس از انفجار و آتشسوزی ناچار به ترک کشتی شدند. یک کشتی کانتینری با پرچم ژاپن و یک کشتی باری با پرچم جزایر مارشال نیز آسیب دیدند.
ترامپ در واکنش گفت نفتکشهایی که از تنگه عبور میکنند «امنیت بزرگی» خواهند داشت و این وضعیت «خیلی خیلی زود» بهبود خواهد یافت، اما توضیح بیشتری نداد. در عمل، صدها کشتی پشت این کانال باریک در امتداد ساحل جنوبی ایران متوقف ماندهاند، زیرا از حملات ایران هراس دارند؛ اختلالی که از زمان شوکهای نفتی دهه ۱۹۷۰ بیسابقه توصیف شده است. سپاه پاسداران نیز اعلام کرده تا زمانی که بمبارانهای آمریکا و اسرائیل ادامه داشته باشد، «حتی یک لیتر نفت» از این گذرگاه عبور نخواهد کرد.
ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی فرماندهی نظامی ایران، خطاب به آمریکا گفته است باید برای نفت ۲۰۰ دلاری آماده باشد، زیرا قیمت نفت به امنیت منطقه وابسته است و آمریکا و اسرائیل همان امنیتی را که باید ضامن آن میبودند، بر هم زدهاند. این سخنان بازتاب مستقیم راهبردی است که ایران اکنون آشکارتر از همیشه دنبال میکند: تبدیل کردن بازار انرژی و تجارت جهانی به بخشی از میدان جنگ.
در عرصه دیپلماتیک، شورای امنیت سازمان ملل روز چهارشنبه قطعنامهای را تصویب کرد که خواستار توقف فوری حملات به کشورهای خلیج فارس است. امیر سعید ایروانی، سفیر ایران در سازمان ملل، این قطعنامه را محکوم کرد و آن را سوءاستفاده آشکار از اختیارات شورای امنیت در راستای دستور کار سیاسی برخی دولتها دانست؛ دولتهایی که به گفته او، خود مسئول «جنگ تجاوزکارانه وحشیانه» علیه ایران هستند.
ایران نیز اعلام کرده اهداف مهمی را در اسرائیل، از جمله مقر اطلاعات نظامی، یک پایگاه دریایی در حیفا و یک سامانه راداری، هدف قرار داده است. همچنین گفته شد که پایگاههای آمریکایی در کویت و بحرین نیز مورد حمله قرار گرفتهاند. در مقابل، آمریکا و اسرائیل میگویند هدفشان پایان دادن به توان ایران برای اعمال نفوذ فرامرزی و نابودی برنامه هستهای این کشور است، هرچند همزمان بارها از مردم ایران خواستهاند علیه حکومت مذهبی حاکم بر کشور قیام کنند. بنیامین نتانیاهو روز سهشنبه بار دیگر از مردم ایران خواست به پا خیزند.
در داخل ایران، حکومت بهروشنی نشان داده قصد تحمل هیچگونه اعتراضی را ندارد. احمدرضا رادان، فرمانده نیروی انتظامی، هشدار داده که هرگونه اعتراض در این شرایط بهعنوان اقدام دشمن تلقی خواهد شد و تأکید کرده است که «همه نیروهای امنیتی ما انگشت بر ماشه دارند». در عین حال، برخی ساکنان تهران میگویند به حملات شبانه عادت کردهاند؛ حملاتی که صدها هزار نفر را به سوی روستاها و شهرهای کوچکتر رانده و باران سیاه ناشی از دود نفت، شهر را آلوده کرده است.
ایران همچنین آمریکا و اسرائیل را متهم کرده که یک آمبولانس دریایی را در یکی از جزایر تنگه هرمز هدف قرار دادهاند. در همین حال، دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، گفته است حملات موشکی و پهپادی ایران «بهشدت کاهش یافته»، زیرا آمریکا از جمله یک تأسیسات بزرگ تولید موشک بالستیک را هدف قرار داده است. او گفت اهداف مورد حمله آمریکا شامل بیش از ۶۰ کشتی نیز بودهاند. کوپر همچنین تأیید کرده که ارتش آمریکا از «ابزارهای پیشرفته هوش مصنوعی» برای تحلیل سریع حجم عظیم دادهها استفاده میکند، هرچند تأکید کرده که تصمیم نهایی درباره شلیک، زمان و هدف، همچنان با انسانهاست.
در اسرائیل نیز پیش از طلوع آفتاب، صدای انفجارها بار دیگر شنیده شد؛ انفجارهایی که از رهگیری موشکها در آسمان ناشی میشد و آژیرها مردم را به پناهگاهها فرستاد. تاکنون ۱۲ نفر در اسرائیل در حملات ایران و حزبالله کشته و صدها تن زخمی شدهاند. مقامهای اسرائیلی همچنین بارها ایران را متهم کردهاند که از مهمات خوشهای علیه مناطق مسکونی استفاده کرده؛ سلاحی که بر اساس حقوق بینالملل ممنوع است.
همزمان، اسرائیل حملات خود به بیروت را نیز ادامه داده و حومه جنوبی شهر، که پایگاه حزبالله به شمار میرود، بار دیگر هدف بمباران قرار گرفته است. بر اساس آمار ارائهشده، از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه تاکنون بیش از ۱۳۰۰ غیرنظامی ایرانی کشته شدهاند. در لبنان نیز حملات اسرائیل ۵۷۰ کشته برجای گذاشته که در میان آنان ۴۵ زن و ۸۶ کودک دیده میشود. وزارت بهداشت لبنان در آمار خود میان غیرنظامی و نیروی رزمی تفکیک قائل نمیشود، اما گفته است ۱۴ نفر از کشتهشدگان از کارکنان بخش درمان بودهاند. واشنگتن نیز اعلام کرده که هفت نظامی آمریکایی کشته و حدود ۱۴۰ نفر دیگر زخمی شدهاند.
در شروع سیزدهمین روز، جنگ نهتنها مهار نشده، بلکه به مرحلهای رسیده که هر دو طرف آن را با منطق «اتمام کار» پیش میبرند. ایران میکوشد با حمله به زیرساختهای انرژی، فرودگاهها، کشتیهای تجاری و تنگه هرمز، هزینه جهانی جنگ را بالا ببرد و آن را به یک نبرد فرسایشی و اقتصادی تبدیل کند. در مقابل، ترامپ و مقامهای اسرائیلی نیز با وجود پیامهای گاه متناقض، عملاً بر ادامه جنگ تا تحقق اهداف حداکثری تأکید میکنند. نتیجه این همزمانی، خاورمیانهای است که هر روز بیش از پیش در آتش میسوزد و اقتصادی جهانی که بهطور فزاینده در معرض شوک قرار گرفته است.
